Camiler için Canlı Yapay Zekâ Çevirisi: Her Hutbe, Her Dilde

Bir Cuma günü neredeyse her camiye girin, aynı sessiz sorunla karşılaşırsınız. Hutbe tek bir dilde verilir, ama dinleyenler birçok dil konuşur. Geçen ay aramıza katılan bir mühtedi, yurt dışından gelen bir öğrenci, ülkenin dilini hiç öğrenmemiş bir nine, ilk kez uğrayan bir misafir. Hepsi aynı mekândadır ve mesajın bir kısmı onlara ulaşmadan geçip gider.

Camiler bunu yıllardır çözmeye çalışıyor. Bazıları hutbeyi iki dile bölüp uzatıyor. Bazıları FM vericiler alıp kapıda küçük alıcılar dağıtıyor. Birkaçı pahalı kulaklık sistemlerine yatırım yapıyor. Bunların her biri, az çok, işe yarıyor; ve her biri maliyet, donanım ve her hafta bu işi yürütecek birini gerektiriyor.

Bugün farklı bir şey sunuyoruz. moschee.io artık yayınınızı, imam hâlâ konuşurken, gerçek zamanlı olarak başka dillere çevirebiliyor. Dağıtılacak alıcı yok, ikinci bir hutbe yok, kabin yok. Yalnızca her dinleyicinin kendisi için seçtiği bir dil var.

Şu andan itibaren mevcut canlı yayın odalarınızda beta olarak kullanılabilir.

Kendiniz görün

İşte bir dinleyicinin gördüğünün küçük, kendi içinde tam bir sürümü. Oynat'a basın, sonra çalarken dili değiştirin. Her altyazının seçtiğiniz dile nasıl yeniden oluştuğuna dikkat edin; tıpkı cemaatinizdeki herkesin kendi şeridini takip edebileceği gibi.

Bu, gerçek bir yayın değil, hazırlanmış bir önizleme; ama davranış gerçeğin ta kendisi: üstte özgün Arapça, altında cümle cümle gelen çeviri ve tahmin edilmek yerine tanınıp yayımlanmış bir mealden gösterilen bir Kur'an ayeti.

"Gerçek zamanlı" burada gerçekte ne demek

İnsanlar "yapay zekâ çevirisi" deyince çoğu zaman bir kaydı yükleyip bir dosya beklemeyi hayal eder. Bunun tam tersi. Çeviri kesintisiz, konuşmacıyla aynı nefeste gerçekleşir.

İşte tek bir cümlenin, konuşma sürerken baştan sona izlediği yol.

Her adım kesintisiz işlediği için, Almanca'yı seçen bir dinleyici sözcükler söylendikten hemen sonra Almanca'yı işitir; Türkçe'yi seçen bir dinleyici de aynı anda Türkçe'yi işitir. Kimse hutbenin bitmesini beklemez. Kimseye konuşmanın ikinci, daha kısa bir sürümü verilmez.

Dinleyin, okuyun ya da ikisi birden

Herkes ses istemez. Namaz salonunda oturan biri sessizce okumayı yeğleyebilir. İşitme güçlüğü olan biri tümüyle metne dayanabilir. Evden takip eden biri ikisini birden isteyebilir.

Bu yüzden her dil şeridi iki biçimde gelir:

• Sesli bir okuyuş. Dinleyicinin kendi kulaklığından duyduğu, doğal sesli bir çeviri.
• Canlı altyazı. Aynı çevirinin gerçek zamanlı akan metni; böylece insanlar kendi hızlarında okuyabilir ve bir satırı kaçırırlarsa geri kaydırabilir.

Dinleyici tek dokunuşla ikisi arasında geçer. Hangisi olursa olsun çeviri aynıdır; yalnızca ona uyan biçimde sunulur.

Kur'an ayetleri özenle ele alınır

Bu, en çok özen gösterdiğimiz ve en çok gurur duyduğumuz kısımdır.

Bir imam Kur'an'dan bir ayet okuduğunda, gevşek bir makine çevirisi yeterli değildir. Sözcüklerin ağırlığı vardır ve insanlar onları bilir. Bu yüzden sistem okuyuşu dinler, ayeti tanır ve onu anında başka sözcüklerle aktarmak yerine özgün Arapça'yı, yerleşik ve yayımlanmış bir mealle birlikte gösterir.

Her dilin hangi meali kullanacağını siz seçersiniz. Almanca için Bubenheim & Elyas'ı seçebilirsiniz. İngilizce için Saheeh International ya da Yusuf Ali. Fransızca için Hamidullah. Türkçe için bir Diyanet mealini. Ayet, sure ve ayet numarasıyla açıkça işaretlenmiş biçimde görünür; böylece kimse bir hutbenin ifadesini Kur'an'ın kendi sözleriyle karıştırmaz.

Yukarıdaki demoda Asr Suresi'nden gelen ayete dikkat edin. Sure ve meali belirten küçük bir etiketle gelir ve metin, seçtiğiniz dilin resmî meali olarak değişir.

Aynı anda birçok dil

Bir insan tercüman aynı anda yalnızca tek bir dile çevirebilir. Eski yaklaşımın asıl sınırı budur. Ya misafirlerinizin çoğunun paylaştığı tek dili seçersiniz ya da birden çok tercüman çalıştırırsınız ki bunu neredeyse hiçbir cami karşılayamaz.

Canlı çevirmenin böyle bir sınırı yoktur. Cemaatinizin gerçekten ihtiyaç duyduğu dilleri açın, hepsi aynı anda çalışsın. Her dinleyici kendi dilini herkese açık oda sayfasında seçer, geri kalanı onun yolundan çekilir.

Hepsini birden açmazsınız, açmamalısınız da. Cemaatinize uyan birkaç tanesini seçin. Ama imkân orada: gerçekten karma bir cemaati olan cami için de, her yerden misafirin geldiği tek seferlik etkinlik için de.

Eski yöntem ve yeni yöntem

Caminiz çeviriyi şimdiden bir şekilde hallediyorsa, işte bunun nereye oturduğuna dair dürüst bir karşılaştırma.

Bir makinenin, cemaatinizi ve imamınızın üslubunu bilen yetenekli bir insan tercümanla denk olduğunu iddia etmiyoruz. En önemli konuşmalar için birçok cami yine bir insanı sürecin içinde tutmak isteyecek ve moschee.io insan tercüman yolunu da destekliyor. Canlı yapay zekâ çevirisinin değiştirdiği şey, çıtanın kendisidir. Diğer her konuşma, her ders, tercümanınızın olmadığı bir dili konuşarak gelen her ziyaretçi, artık bir kapı buluyor.

Bu kimin için

Camilerin bize "en çok burada işe yarıyor" dediği birkaç durum:

• Karma cemaatler. Birlikte namaz kılan ama dört beş farklı dille büyümüş bir cemaat.
• Yeni Müslümanlar ve misafirler. Yolculuğunun başında olan ya da ilk kez gelen, aksi hâlde takip edemeyeceği bir konuşmaya oturmak zorunda kalacak kişiler.
• Öğrenciler ve yolcular. Evinden uzakta yaşayan ve dil engeli olmadan gelmeye devam etmek isteyen herkes.
• Açık kapı günleri ve büyük etkinlikler. Dışarıdan ziyaretçi beklediğiniz ve mesajın hepsine ulaşmasını istediğiniz anlar.
• Erişilebilirlik. Dinlemek yerine okuyarak takip etmeyi yeğleyen üyeler.

Nasıl açılır

Caminiz zaten moschee.io ile yayın yapıyorsa, yolun büyük kısmını katetmişsiniz demektir. Bir canlı yayın odasında:

1. Yayın kurulumunuzda Translator bölümünü açın.
2. Etkinleştirin ve konuşmanın verildiği kaynak dili seçin.
3. Cemaatinizin ihtiyaç duyduğu hedef dilleri seçin.
4. Ses kaynağını seçin: imamın mikrofonu, kamera sinyaliniz ya da bir NDI girişi.
5. Her zamanki gibi canlıya geçin.

Dinleyiciler bunun ardından herkese açık oda sayfasında ve mobil uygulamada bir çeviri kartı görür. Bir dil seçer, dinle ya da oku der ve takip eder. Şeritler talep üzerine başlar, yani kimsenin seçmediği dilleri çalıştırmazsınız.

Beta hakkında bir not

Canlı yapay zekâ çevirisi beta olarak çıkıyor. Bugün gerçekten işe yarıyor ve aynı zamanda henüz genç. Zaman zaman tuhaf bir ifade duyabilirsiniz; çok hızlı ya da üst üste binen konuşma, insan olsun makine olsun her sistem için daha zordur. Onu sürekli geliştiriyoruz ve moschee.io kendini güncellediği için her iyileştirme caminize otomatik olarak ulaşır; kurulacak bir güncelleme ya da paketinizde ek bir ücret olmadan.

Denerseniz, nasıl geçtiğini içtenlikle merak ederiz: ne işe yaradı, ne yaramadı ve cemaatiniz hangi dillere uzandı.

Sık sorulan sorular

Çeviri canlı mı yapılıyor, yoksa konuşmadan sonra mı? Canlı. Altyazılar ve çevrilmiş ses, kayıt bittiğinde değil, konuşmacı hâlâ konuşurken gelir.

Aynı anda kaç dil çalışabilir? Açtığınız kadar. Her dinleyici herkese açık sayfada ya da uygulamada kendisi için bir tane seçer. Bugün 14 dil mevcut, zamanla daha fazlası gelecek.

Kur'an ayetleri nasıl ele alınıyor? Okunan ayetler tanınır ve dil başına seçtiğiniz yayımlanmış bir mealden, özgün Arapça'yla birlikte gösterilir; bir makine tarafından başka sözcüklerle aktarılmaz.

Dinleyicilerin bir şey yüklemesi ya da alıcı ödünç alması gerekiyor mu? Hayır. Zaten yanlarındaki telefon ve kulaklığı kullanırlar. Tarayıcıda ya da moschee.io uygulamasında izler ve dillerini seçerler. Dağıtılacak hiçbir donanım yok.

Yine de insan tercüman kullanabilir miyiz? Evet. İnsan tercüman yolu yerinde duruyor. Birçok cami gündelik konuşmalar için yapay zekâ çevirisini, en önemlileri için bir insanı kullanacak.

Ek ücreti var mı? Canlı çeviri platformun bir parçasıdır. Sunduğumuz her özellikte olduğu gibi, onu ayrı bir ücret olmadan otomatik olarak alırsınız.

Kapıdan giren herkese ulaşın

Bir cami, ana dilini henüz paylaşmayanlar da dâhil, bütün cemaat içindir. Canlı çeviri, basit bir fikre doğru atılan bir adımdır: kapıdan giren herkesin, önceden kimsenin özel bir donanım kurmasına gerek kalmadan, söylenenleri düşündüğü dilde anlayabilmesi.

Şu anda, beta olarak, canlı yayın odalarınızda kullanılabilir.

moschee.io'yu ücretsiz deneyin →

moschee.io, modern camiler için platform.